Tổng quan về vị trí địa lý và sứ mệnh lịch sử của Phong Nha – Kẻ Bàng
Phong Nha – Kẻ Bàng, nằm ở phía tây Quảng Bình, là một phần của dãy Trường Sơn, giáp với biên giới Việt Lào. Từ thời kỳ ChamPa (thế kỷ IV – XIII), khu vực này đã là một phần của hệ thống giao thương, kết nối Champa với các quốc gia láng giềng trong khu vực.
Trong thời đại phong kiến, Phong Nha – Kẻ Bàng đã được ghi danh vào sử sách như một chốn linh thiêng có phong cảnh non nước hữu tình. Đặc biệt, ở cuối triều Nguyễn, nơi đây đã được vua Hàm Nghi lựa chọn làm nơi trú ẩn khi phát động phong trào Cần Vương chống lại Thực dân Pháp xâm lược.
Bước sang thời kỳ kháng chiến chống Pháp và Mỹ, mảnh đất nhỏ bé này lại một lần nữa đảm đương trọng trách của dân tộc, căng mình hứng mưa bom để che chở cho những người chiến sĩ Trường Sơn huyền thoại.
Hướng dẫn di chuyển đến Phong Nha – Kẻ Bàng
Các di tích lịch sử Phong Nha – Kẻ Bàng chủ yếu tập trung ở thị trấn Phong Nha (cách thành phố Đồng Hới 45km) và trên tuyến đường 20 Quyết Thắng (cách thành phố Đồng Hới 55km). Du khách có thể tham gia các tour văn hoá – lịch sử hoặc tham quan tự túc.
Xuất phát từ Thành Phố Đồng Hới, du khách di chuyển theo QL1A khoảng 5km về hướng QL16, sau đó rẽ phải vào QL16 và di chuyển thêm khoảng 40km để đến thị trấn Phong Nha. Từ đây, du khách có thể tham quan các di tích như bến Phà Xuân Sơn, Động Phong Nha, hoặc di chuyển theo đường ĐT20 khoảng 15km để đến đường 20 Quyết Thắng.
Du khách đến từ các thành phố khác có thể tham khảo bài viết “” để sắp xếp lịch trình và lựa chọn phương tiện du lịch phù hợp.
Đặc biệt, du khách có thể trải nghiệm tour “” do Chày Lập Farmstay tổ chức để được các hướng dẫn viên am hiểu lịch sử địa phương và bộ đội biên phòng Cà Roòng chia sẻ những câu chuyện chưa kể lịch sử hào hùng. Bên cạnh đó, du khách sẽ có cơ hội tham quan và tìm hiểu về đời sống của người dân Bản Tuộc của động bào người Ma Coong (một tộc người thuộc dân tộc Bru-Vân Kiều) ở biên giới và check-in cột mốc biên giới Việt Lào.
Các di tích lịch sử nổi tiếng tại Phong Nha – Kẻ Bàng khách du lịch nên ghé thăm
Dưới đây là 9 di tích lịch sử nổi tiếng mà những du khách yêu văn hoá – lịch sử nên ghé thăm khi du lịch đến Phong Nha – Kẻ Bàng:
1. Di tích lịch sử Đường 20 Quyết Thắng – Chứng nhân hào hùng của dân tộc
Đường 20 Quyết Thắng là một trục ngang trọng điểm thuộc hệ thống đường mòn Hồ Chí Minh. Tên gọi “Đường 20” bắt nguồn từ việc lực lượng tham gia xây dựng đường ngày ấy chủ yếu là những thanh niên xung phong, bộ đội, dân công hỏa tuyến đang độ tuổi 20. Với tuổi xuân phơi phới và tinh thần “quyết chiến, quyết thắng”, họ đã dùng “Chân Trần Chí Thép” để phá núi mở đường. Trong 11 năm chiến đấu và bảo vệ tuyến đường, hơn 4.000 chiến sĩ đã anh dũng hy sinh cùng hàng nghìn thương binh đã góp phần viết nên trang sử vàng chói lọi cho lịch sử dân tộc.
Chiến tranh đã qua đi nhưng những vết thương của bom đạn vẫn còn hằn sâu. Đường mòn khét mùi thuốc súng và loang lổ hố bom ngày nào giờ đã được xây dựng thành tuyến TL 562 nối giữa thị trấn Phong Nha đến cửa khẩu Cà Roòng, biên giới Việt Lào.
Ngày nay, du khách có thể tham quan đường 20 Quyết Thắng như một hành trình ngược dòng lịch sử, tìm về những ngày xẻ dọc Trường Sơn. Hướng dẫn di chuyển chi tiết cho du khách tham quan tự túc trong bài viết “Những điều cần biết về du lịch trên tuyến đường 20 Quyết Thắng”.
2. Ngầm Trạ Ang – Huyền thoại xăng và máu trên dãy Trường Sơn
Di tích Phong Nha đầu tiên mà du khách sẽ đến trong hành trình chinh phục đường 20 Quyết Thắng chính là ngầm Trạ Ang, ngay nút giao giữa QL15, đường DT20, và đường TL 562 (đường 20 Quyết Thắng). Nơi đây trở thành mục tiêu đánh phá dữ dội của không lực Hoa Kỳ. Có thời điểm, địch mở 793 trận đánh chỉ trong 87 ngày đêm, khiến đường bộ bị tê liệt.
Dưới làn đạn trút xuống như mưa, các chiến sĩ đã dùng sức tay kéo từng phuy xăng ngược dòng suối Trạ Ang đến 5km để đến điểm tập kết. Trong 6 ngày, bộ đội ta vận chuyển 60 phuy nhưng khi đến nơi, chỉ còn lại 30 phuy. 29 chiến sĩ đã mãi mãi nằm lại con suối ấy. Máu của các anh đã hòa cùng với xăng nhuộm đỏ dòng suối, biến suối Trạ Ang trở thành “huyền thoại xăng và máu”.
Du khách ghé thăm ngầm Trạ Ang sẽ nhìn thấy Bia tưởng niệm Di tích lịch sử Quốc gia đường Hồ Chí Minh được đặt ngay ngã tư tường thuật về bối cảnh lịch sử thời bấy giờ. Cầu Trạ Ang ngay gần đó sẽ là một điểm check-in tuyệt đẹp phóng tầm nhìn bao quát núi rừng Trường Sơn hùng vĩ.
3. Hang Tám Cô – Biểu tượng của lòng quả cảm và sự hy sinh anh dũng
Tiếp tục di chuyển thêm khoảng 2.5km, du khách sẽ đến với Hang Tám Cô (nằm tại Km 16 trên tuyến đường 20 trong lịch sử). Ngày 14/11/1972, tuyến đường 20 – Quyết Thắng bị máy bay B52 rải bom trải thảm. Trong giây phút cả mặt đất rung chuyển, một tiểu đội thanh niên xung phong gồm tám chiến sĩ trẻ đã chạy vào một hang đá để trú ẩn. Không may, sức công phá khủng khiếp của bom đạn đã làm một khối đá khổng lồ, nặng khoảng 100 tấn, sập xuống, bịt kín cửa hang.
Đồng đội bên ngoài ngay lập tức tìm mọi cách giải cứu, từ đào bới đến đặt mìn phá đá, nhưng tất cả đều vô vọng. Ngày nay, Hang Tám Cô đã được xây dựng thành miếu thờ, trở thành nơi linh thiêng để các thế hệ sau đến dâng hương và tưởng niệm những vị anh hùng đã ngã xuống vì Tổ quốc. Du khách viếng thăm miếu thờ Hang Tám Cô còn có thể xem các di vật của 8 liệt sĩ sau khi hang động được khai quật.
Hang Tám Cô là một di tích lịch sử và điểm đến tâm linh, nơi du khách có thể dâng hương tưởng nhớ các anh hùng liệt sĩ
4. Dốc Ba Thang – Nơi xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước
Trên đường di chuyển, du khách sẽ đi ngang qua dốc Ba Thang. Để mở đường qua đây, các chiến sĩ công binh Trung đoàn 10 đã ghép ba thang tre lại với nhau, leo lên vách núi cheo leo cao khoảng 400m để đục lỗ, gắn bộc phá, mở đường xuyên núi. Hơn 9 tấn thuốc nổ đã được dùng để san phẳng hơn 10.000m2 núi đá. Tên gọi Dốc Ba Thang từ ấy mà ra.
Ngày nay, con dốc huyền thoại ấy đã hòa mình vào đường 20 – Quyết Thắng, trở thành tuyến đường nhựa tiến thẳng vào đại ngàn Trường Sơn.
5. Miếu thờ Hang Y Tá – Chứng tích về sự hy sinh cao đẹp
Nằm tại KM 18 trên tuyến đường 20 Quyết Thắng, Hang Y Tá (cách Hang Tám Cô 2km) là một di tích lịch sử gắn liền với câu chuyện cảm động về sự hy sinh của nữ y tá Nguyễn Thị Sặng.
Ngày 20 tháng 6 năm 1972, sau khi bàn giao thương binh, đơn vị của chị bị máy bay Mỹ ném bom. Chị Sặng bị mảnh bom găm trúng đầu và hy sinh. Nơi chị hy sinh từ đó được người dân gọi là Hang Y Tá. Sau đó, đồng đội và người dân đã lập một cái miếu thờ cho chị, gọi là miếu Y Tá.
Du khách di chuyển từ hang Tám Cô thêm khoảng 2km sẽ thấy một cầu thang đá cao và dốc, dẫn từ ven đường lên núi. Đấy là đường dẫn lên miều thờ hang Y Tá, nơi du khách có thể dâng hương tưởng niệm nữ y tá Sặng và các liệt sĩ.
Từ hang Tám Cô di chuyển thêm khoảng 2km sẽ thấy một cầu thang đá dẫn đến miếu thờ hang Y Tá
6. Đến tưởng niệm liệt sĩ Trường Sơn, trọng điểm Cà Roòng – A.T.P
Đền tưởng niệm liệt sĩ Trường Sơn đường 20 Quyết Thắng cách hang 8 Cô khoảng 43km, gần biên giới Việt – Lào, tọa lạc tại trọng điểm Cà Roòng – A.T.P.
Nhằm tri ân những người con anh hùng của đất nước, năm 2018, đền tưởng niệm đã được khởi công và sau 4 năm công trình đã được khánh thành. Đến nơi, du khách sẽ cảm nhận được không khí trang nghiêm của ngôi đền nằm án ngự trên đỉnh núi cao, lưng tựa vào biên giới và phóng tầm mắt ra đại ngàn Trường Sơn.
Chỉ khi đến nơi đây, tìm hiểu về lịch sử và những câu chuyện ký ức chiến trường người ta mới có thể hiểu rõ cái khí phách hiên ngang của những người chiến sĩ năm ấy và hiểu được rằng câu thơ:
“Thân ngã xuống thành đất đai tổ quốc
Hồn bay lên hóa linh khí quốc gia”
không chỉ là thơ ca mỹ miều mà chính là ý chí kiên cường, thề chết không lui của những con người đã chiến đấu quên mình vì màu cờ tổ quốc.
Du khách đến viếng thăm, dâng hương sẽ được ban quản lý nhà thờ hướng dẫn và kể những câu chuyện được viết nên bằng máu tại trọng điểm khốc liệt nay.
7. Bến phà Xuân Sơn – Túi đựng bom của Không lực Hoa Kỳ
Từ năm 1965, Bến phà Xuân Sơn, tọa lạc ở thị trấn Phong Nha đã trở thành tuyến vận tải huyết mạch, đảm nhận nhiệm vụ đưa vũ khí, lương thực và hàng hóa chi viện cho chiến trường miền Nam.
Trước sự chống phá của không quân Mỹ, những người lính Trường Sơn cùng cán bộ, chiến sĩ bến phà Xuân Sơn vẫn kiên cường bám trụ, quyết tâm giữ vững mạch máu giao thông. Lớp lớp chàng trai cô gái sẵn sàng lao vào trận địa, phá bom, gỡ mìn, khơi thông dòng chảy của những chuyến hàng tiếp viện.
Ngày nay, bến phà Xuân Sơn đã được công nhận là di tích lịch sử quốc gia đặc biệt. Du khách đi động Phong Nha sẽ xuất phát từ bến thuyền Xuân Sơn. Nơi đấy chính là trận địa bến phà khốc liệt ngày xưa.
Đối diện bến phà, bên kia sông, người ta đã được xây dựng nhà bia tưởng niệm Di tích lịch sử Bến phà Xuân Sơn, nơi du khách có thể đến tham quan, tưởng niệm những người chiến sĩ quật cường.
8. Động Phong Nha – Pháo đài tự nhiên trong kháng chiến
Từ thời kỳ phồn thịnh của Vương quốc ChamPa, đến phong trào Cần Vương chống Pháp, đã chứng kiến biết bao biến cố thăng trầm của đất nước.
Đặc biệt, trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, Động Phong Nha đóng vai trò như một “pháo đài tự nhiên” bảo vệ bộ đội Trường Sơn và tuyến đường thủy huyết mạch. Bộ đội ta tận dụng hệ thống hang động rộng lớn này để cất trữ phương tiện vận tải, hàng hóa, và hương thực. Mỗi chiều tối, những chiếc phà, ca nô lại bí mật rời khỏi động, thực hiện nhiệm vụ đưa hàng tiếp tế qua sông Son. Đến rạng sáng, tất cả lại được tháo dỡ và kéo vào sâu trong lòng động.
Không quân Mỹ đã ném bom, thả thủy lôi, và bắn rocket nhằm đánh sập hang động. Đối mặt với thương vong của đồng đội và thiệt hại vô số về tài vật, quân dân ta vẫn kiên cường bám trụ, giữ vững tuyến chi viện.
Ngày nay, động Phong Nha đã trở thành một trong những điểm đến nổi tiếng hàng đầu ở Phong Nha, Quảng Bình. Tại đây, du khách còn có thể trải nghiệm các tour du thuyền tham quan động Phong Nha kết hợp với nhiều địa danh nổi tiếng như sông Son và các làng nghề ven sông, động Tiên Sơn, hang Tối,… ở một số công ty du lịch.
9. Sân bay Khe Gát – Trận “không đối hạm” huyền thoại trong lịch sử Việt Nam
Sân bay dã chiến Khe Gát, nằm tại thôn Khe Gát, xã Xuân Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình được xây dựng bí mật vào cuối năm 1968.
Ngày 19/4/1972, từ sân bay Khe Gát, hai phi công Lê Xuân Dị và Nguyễn Văn Bảy điều khiển hai chiến MiG-17, thực hiện trận tập kích táo bạo vào hạm đội Mỹ ngoài khơi Quảng Bình. Trong trận đánh kéo dài chỉ 17 phút, 2 phi công Lê Xuân Dị và Nguyễn Văn Bảy đã ném bom trúng khu trục hạm USS Higbee và tuần dương hạm USS Oklahoma City của Hoa Kỳ.
Tuy sau đó không lâu sân bay Khe Gát bị không quân Mỹ ném bom gây hư hỏng nhưng nơi đây đã trở thành một di tích lịch sử quan trọng, và giờ đây lại hòa mình vào tuyến QL15 (Đường Hồ Chí Minh nhánh Tây) phục vụ việc lưu thông của người dân.
Gợi ý lịch trình tour tham quan di tích lịch sử Phong Nha cho du khách
Tour 1 ngày: Hành trình đi tìm Dấu ấn Trường Sơn huyền thoại
Tour du lịch văn hoá – lịch sử sẽ đưa du khách vượt đại ngàn Trường Sơn đi tìm dấu ấn huyền thoại của những ngày tháng “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước” và trải nghiệm văn hoá độc đáo của bản làng đồng bào vùng biên viễn. Lộ trình chi tiết như sau:
- Hang Tám Cô
- Hang Y Tá
- Đền tưởng niệm trọng điểm A.T.P – Cà Roòng
- Cột mốc biên giới Việt – Lào
- Bản Tuộc của người Ma Coong thuộc dân tộc Bru-Vân Kiều, trải nghiệm ăn trưa ở nhà dân
- Thác Bụt
Du khách muốn trải nghiệm tour “Hành trình đi tìm Dấu ấn Trường Sơn huyền thoại” sẽ cần liên hệ trước với Chày Lập Farmstay để sắp xếp lịch trình hiệu quả.
Tour 2 ngày: Khám phá thiên nhiên, văn hoá và lịch sử Phong Nha
Ngày 1: Tour Phong Nha – khám phá hang Nước Nứt tại Oxalis. Du khách sẽ trải nghiệm một ngày trekking Vườn Thực Vật Phong Nha, hang Nước Nứt và cầu Trạ Ang.
Ngày 2: Tour lịch sử Phong Nha
- Sáng: Động Phong Nha, bến phà Xuân Sơn, và sân bay Khe Gát.
- Chiều: Các di tích lịch sử trên đường 20 Quyết Thắng (hang Tám Cô, hang Y Tá, Đền tưởng niệm liệt sĩ Trường Sơn).
Những lưu ý khi tham quan di tích lịch sử tại Phong Nha
Các di tích lịch sử Phong Nha chủ yếu tập trung trên đường TL 562 (nối từ thị trấn Phong Nha đến biên giới Việt – Lào). Là những điểm đến thiêng liêng và chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi gió lào cũng như thời tiết ở Quảng Bình nên du khách cần lưu ý một số vấn đề về thời tiết, trang phục và quy định khi tham quan.
Nên tham quan Phong Nha vào thời điểm nào?
Thời điểm lý tưởng để du lịch Phong Nha là từ tháng 2 – tháng 8. Đây là mùa cao điểm du lịch, thời tiết đẹp, thuận lợi cho việc tham quan và khám phá.
Từ tháng 9 – tháng 11 là mùa mưa ở Quảng Bình, thời tiết có thể có mưa và gió lạnh nhưng bù lại, giá dịch vụ lưu trú sẽ có nhiều ưu đãi hấp dẫn.
Tháng 12 – tháng 2 là mùa lạnh ở Quảng Bình, nhiệt độ trung bình từ 14 – 24 độ và thời tiết sẽ khô hanh nên du khách cần chuẩn bị trang phục giữ ấm nếu muốn đi du lịch nào thời gian này.
Trang phục và quy định khi tham quan các di tích lịch sử
Du khách tham quan các di tích Phong Nha nên chuẩn bị trang phục lịch sự và thoải mái để dễ dàng di chuyển. Nếu muốn đi du lịch văn hóa Phong Nha vào mùa hè thì du khách nên mang theo kem chống nắng, áo khoác, và mũ vì mùa hè ở dãy Trường Sơn nói chung và Phong Nha nói riêng khá nóng do ảnh hưởng của gió lào. Ngược lại, nếu đi vào mùa đông thì du khách nên mang theo áo ấm.
Bên cạnh đó, tôn trọng không gian linh thiêng, không gây tiếng ồn, giữ vệ sinh chung và không tự ý chạm vào hiện vật cũng vô cùng quan trọng.
Nếu như thiên nhiên ban tặng cho Phong Nha – Kẻ Bàng những kỳ quan tráng lệ, thì lịch sử lại khắc ghi vào nơi đây những câu chuyện hào hùng, kiên trung. Chính sự giao thoa giữa thiên nhiên và lịch sử đã tạo nên một Phong Nha vừa huyền bí vừa sâu lắng. Hãy một lần đặt chân đến vùng đất này, lắng nghe những câu chuyện từ quá khứ và cảm nhận vẻ đẹp bất tận của thiên nhiên.
Sau một ngày miệt mài đi tìm dấu ấn lịch sử trên con đường Trường Sơn, du khách có thể nghỉ ngơi tại Chày Lập Farmstay (cách Hang Tối khoảng 3km) để nghỉ ngơi giữa một không gian tiện nghi và cảnh quan thơ mộng. Đây cũng là nơi lý tưởng để thưởng thức ẩm thực Phong Nha và thả hồn theo từng con sóng lăn tăn khi mái chèo kayak khuấy động sông Chày.
